3 triệu chứng cảnh báo thoái hóa khớp gối

Thoái hóa khớp gối không bắt đầu bằng cơn đau dữ dội. Nó bắt đầu bằng những tín hiệu nhỏ, lặp đi lặp lại, dễ bị quy cho mệt mỏi hay tuổi tác. Nhận biết đúng ba triệu chứng cảnh báo sớm dưới đây có thể là yếu tố quyết định giữa việc điều trị hiệu quả ở giai đoạn sớm và phải đối mặt với tổn thương khớp nghiêm trọng về sau.

Tại sao triệu chứng sớm của thoái hóa khớp gối thường bị bỏ qua?

Sụn khớp không có dây thần kinh cảm giác. Điều này có nghĩa là trong giai đoạn đầu, khi sụn đang bị bào mòn, bệnh nhân hầu như không cảm thấy đau trực tiếp từ tổn thương sụn. Cơn đau chỉ xuất hiện khi tổn thương đã đủ nặng để kích thích màng hoạt dịch, kích hoạt phản ứng viêm hoặc ảnh hưởng đến xương dưới sụn và các cấu trúc phần mềm xung quanh khớp.

Cơ chế này giải thích tại sao thoái hóa khớp gối thường được phát hiện muộn. Theo số liệu từ tạp chí Arthritis and Rheumatology, ước tính có tới 40 – 50% bệnh nhân có hình ảnh thoái hóa rõ ràng trên X-quang nhưng chưa có triệu chứng đau điển hình ở thời điểm phát hiện. 

Giai đoạn không đau này chính là cơ hội can thiệp sớm mà phần lớn bệnh nhân đã bỏ lỡ vì không biết các tín hiệu cần chú ý.

Triệu chứng cảnh báo thứ nhất: cứng khớp gối buổi sáng kéo dài hơn 15 phút

Cứng khớp sau khi ngủ dậy hoặc sau khi ngồi lâu một chỗ là một trong những triệu chứng sớm và đặc trưng nhất của thoái hóa khớp gối, nhưng thường bị bệnh nhân giải thích là “ngủ sai tư thế” hoặc “ngồi lâu quá”.

Về mặt sinh lý, cứng khớp sáng trong thoái hóa khớp xảy ra do dịch hoạt dịch giảm tiết và mất độ nhớt sinh lý sau nhiều giờ không vận động, kết hợp với phản ứng viêm mức độ thấp đang diễn ra liên tục trong khoang khớp. Khi cử động lại, ma sát giữa các bề mặt sụn đã bị tổn thương tăng lên tạm thời trước khi dịch khớp được phân phối đều trở lại.

Cứng khớp buổi sáng kéo dài dưới 30 phút là một trong các tiêu chí lâm sàng chính. Điểm mấu chốt cần chú ý là nếu tình trạng cứng khớp kéo dài hơn 30 phút, đây lại là dấu hiệu gợi ý viêm khớp dạng thấp hoặc viêm cột sống dính khớp, hai bệnh lý cần được phân biệt rõ ràng qua thăm khám và xét nghiệm chuyên khoa.

Cứng khớp gối buổi sáng xuất hiện đều đặn nhiều ngày liên tiếp, dù chỉ kéo dài 15 – 20 phút, là lý do đủ để đặt lịch thăm khám chuyên khoa cơ xương khớp.

Triệu chứng cảnh báo thứ hai: tiếng lạo xạo hoặc lục cục khi co duỗi gối

Nhiều người quen với âm thanh “lục cục” phát ra từ khớp gối khi đứng dậy, leo cầu thang hay ngồi xổm và coi đó là chuyện bình thường. Trong y khoa, hiện tượng này được gọi là crepitus khớp gối và có ý nghĩa lâm sàng quan trọng khi đi kèm với các yếu tố nguy cơ.

Crepitus xảy ra khi các bề mặt sụn bị bào mòn không đều, tạo ra ma sát bất thường trong quá trình vận động khớp. Khác với tiếng “bốp” đơn lẻ đôi khi nghe thấy ở khớp lành do bong bóng khí trong dịch khớp, crepitus của thoái hóa khớp là âm thanh thô ráp, liên tục, lặp lại mỗi lần co duỗi và thường kèm theo cảm giác ma sát hoặc khó chịu nhẹ bên trong khớp.

Nghiên cứu đăng trên tạp chíArthritis Care and Research (2017) theo dõi hơn 3.500 người trưởng thành trong 4 năm cho thấy, nhóm có crepitus khớp gối có nguy cơ phát triển thoái hóa khớp gối có triệu chứng cao hơn 65% so với nhóm không có crepitus, sau khi kiểm soát các yếu tố nguy cơ khác như tuổi tác, BMI và tiền sử chấn thương. 

Đây là bằng chứng rõ ràng rằng crepitus không phải hiện tượng vô hại cần bỏ qua mà là tín hiệu cần được đánh giá lâm sàng.

Triệu chứng cảnh báo thứ ba: đau âm ỉ vùng gối tăng lên khi vận động và giảm khi nghỉ ngơi

Đây là triệu chứng trung tâm của thoái hóa khớp gối giai đoạn sớm đến trung bình. Khác với đau do chấn thương cấp tính, đau thoái hóa khớp gối thường có tính chất âm ỉ, khu trú quanh khớp gối hoặc mặt trong khớp, tăng lên rõ rệt khi leo cầu thang, đứng lâu, đi bộ dài hoặc ngồi xổm và thuyên giảm sau khi nghỉ ngơi.

Ở giai đoạn rất sớm, cơn đau có thể chỉ xuất hiện sau hoạt động cường độ cao và biến mất hoàn toàn sau một đêm nghỉ ngơi. Điều này khiến bệnh nhân dễ dàng bỏ qua. Khi bệnh tiến triển sang giai đoạn 2 – 3 theo thang Kellgren-Lawrence, đau xuất hiện ngay cả với các hoạt động nhẹ và bắt đầu ảnh hưởng đến chất lượng sinh hoạt hàng ngày.

Một đặc điểm quan trọng cần lưu ý là đau thoái hóa khớp gối thường tồi tệ hơn vào cuối ngày sau khi khớp đã chịu tải suốt nhiều giờ, và có xu hướng nặng hơn trong thời tiết ẩm lạnh do áp suất khí quyển thay đổi ảnh hưởng đến áp lực trong khoang khớp. 

Nếu cơn đau gối có tính chất như mô tả trên và lặp lại đều đặn trong nhiều tuần, đây là chỉ định rõ ràng để chụp X-quang khớp gối và thăm khám chuyên khoa.

Ba triệu chứng xuất hiện cùng nhau: tín hiệu không thể bỏ qua

Khi cả ba triệu chứng trên cùng xuất hiện ở một người, dù ở mức độ nhẹ, khả năng cao là thoái hóa khớp gối đã bắt đầu và cần được đánh giá y khoa toàn diện. Theo tiêu chí phân loại lâm sàng của ACR, bệnh nhân từ 38 tuổi trở lên có đau gối kèm theo ít nhất ba trong số các dấu hiệu: crepitus, cứng khớp sáng dưới 30 phút, cứng khớp sau nghỉ ngơi, phì đại xương và không nóng ấm khi sờ vào khớp, có độ nhạy chẩn đoán thoái hóa khớp gối đạt 95% mà không cần hình ảnh học.

Điều này có nghĩa là khám lâm sàng kỹ lưỡng bởi bác sĩ chuyên khoa đã có thể phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm trước khi X-quang cho thấy tổn thương rõ ràng.

Tại Trung tâm Y khoa Đức Hòa, bệnh nhân có các triệu chứng cảnh báo thoái hóa khớp gối được thăm khám lâm sàng chuyên sâu, chỉ định hình ảnh học phù hợp theo từng giai đoạn

Điều gì xảy ra nếu bỏ qua các triệu chứng cảnh báo này?

Sụn khớp không có khả năng tái tạo đáng kể sau khi đã bị tổn thương. Mỗi tháng trì hoãn điều trị là thêm một khoảng thời gian sụn tiếp tục bị bào mòn mà không có can thiệp bảo vệ. Từ giai đoạn 1 đến giai đoạn 2, tiến triển có thể mất vài năm. 

Từ giai đoạn 2 đến giai đoạn 3 – 4, đặc biệt ở người có yếu tố nguy cơ cao như thừa cân hoặc vận động sai cách, tiến triển có thể diễn ra nhanh hơn nhiều.

Giai đoạn 3 – 4 đồng nghĩa với đau liên tục, biến dạng khớp rõ ràng, hạn chế vận động nghiêm trọng và trong nhiều trường hợp cần phẫu thuật thay khớp gối toàn phần. Chi phí và thời gian phục hồi sau phẫu thuật thay khớp cao hơn rất nhiều so với điều trị bảo tồn ở giai đoạn sớm.

Khi thoái hóa khớp gối được phát hiện ở giai đoạn 1 – 2, điều trị bảo tồn bằng các phương pháp vật lý trị liệu, chương trình tập phục hồi chức năng có hướng dẫn, kiểm soát cân nặng và điều chỉnh lối sống có thể làm chậm đáng kể tiến triển bệnh và duy trì chất lượng cuộc sống tốt trong nhiều năm. 

Can thiệp sớm mang lại kết quả tốt hơn đáng kể

Khi thoái hóa khớp gối được phát hiện ở giai đoạn 1 – 2, điều trị bảo tồn bằng các phương pháp vật lý trị liệu, chương trình tập phục hồi chức năng có hướng dẫn, kiểm soát cân nặng và điều chỉnh lối sống có thể làm chậm đáng kể tiến triển bệnh và duy trì chất lượng cuộc sống tốt trong nhiều năm. 

Thiết bị hỗ trợ điều trị như thiết bị laser công suất cao, thiết bị sóng xung kích và thiết bị siêu âm trị liệu đang được ứng dụng rộng rãi trong điều trị thoái hóa khớp gối giai đoạn sớm, giúp giảm viêm, giảm đau và kích thích tái tạo mô mà không cần can thiệp xâm lấn.

Cứng gối buổi sáng, tiếng lạo xạo khi co duỗi, đau âm ỉ tăng khi vận động. Ba triệu chứng này không phải chuyện nhỏ cần bỏ qua. Chúng là lời cảnh báo từ khớp gối rằng đã đến lúc cần được chú ý đúng mức, trước khi quá muộn để can thiệp hiệu quả.

Tại Trung tâm Y khoa Đức Hòa, bệnh nhân có các triệu chứng cảnh báo thoái hóa khớp gối được thăm khám lâm sàng chuyên sâu, chỉ định hình ảnh học phù hợp theo từng giai đoạn và xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa, kết hợp giữa điều trị nội khoa, các phương pháp vật lý trị liệu hiện đại với thiết bị chuyên dụng và chương trình phục hồi chức năng có lộ trình rõ ràng. 

Mục tiêu là giúp người bệnh kiểm soát bệnh từ sớm, làm chậm tiến triển thoái hóa và duy trì khả năng vận động chủ động lâu dài.